І Ў МЕНСКУ БЫЛІ МАМАНТЫ
Пра млекаспажыўцоў мінулага мы ведаем па закамянеласцях - касцяным рэшткам жывёл, якія захаваліся ў верхніх пластах Зямлі. Такія знаходкі выяўлены на тэрыторыі Беларусі амаль у 200 пунктах.
Асабліва шматлікія рэшткі мамантаў - адных з найбуйных дагістарычных млекаспажыўцоў. Гэтыя раслінаядныя жывёлы асабліва шырока былі распаўсюджаны ў нашай краіне каля 15-20 тысяч гадоў таму назад.
На тэрыторыі Менска неаднаразова знаходзілі косткі старажытных жывёл. У 1908 годзе пры будаўніцтве дэпо былой Аляксандраўскай чыгункі выяўлены абломкі біўняў, зубы, лапаткі і іншыя косткі мамантаў; косці тура і выкапнёвага каня. У 1923 годзе на правым беразе Свіслачы ў раёне Лошыцы знойдзены чэрап аўцабыка.
У 1929 годзе на скрыжаванні вуліц Слясарнай і Пуліхава на левым беразе Свіслачы пры будаўніцтве паглынальнай студні з глыбіні каля 6 метраў вынялі косткі маманта.
Адна з апошніх знаходак была зроблена ў канцы 70-х гадоў XX стагоддзя. На скрыжаванні вуліц Харкаўскай і праспекта Пушкіна пры пракладцы вадаправода на глыбіні каля 1,5 метра выяўлены абломак біўня даўжынёй 82 см, які прыналежаў маладому маманту.
Гэта знаходка, як і шматлікія іншыя, уяўляе цікавасць тым, што пацвярджае выснову даследнікаў пра шырокі распаўсюд гэтых жывёл у далёкім мінулым на тэрыторыі Беларусі.
У калекцыі Інстытута геахіміі і геафізікі Беларусі захоўваюцца амаль 2000 касцяных рэштак больш 30 відаў і падвідаў выкапнёвых жывёл, выяўленых на тэрыторыі рэспублікі.
Сярод іх такія рэдкія, як паўднёвы, хазарскі і трогантэрыевы сланы.
Знаходка 2006 года
Пры пракладцы лініі Менскага метрапалітэна ўпершыню ў Беларусі выяўлены рэшткі слана ляснога.
Пра гэта паведаміла загадчыца аддзелам археалогіі першабытнага грамадства Інстытута гісторыі нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, доктар гістарычных навук Алена Калечыц.
Па яе словах, 15 верасня 2006 года пры правядзенні земляных прац на скрыжаванні праспекта Незалежнасці і вуліцы Русіянава з глыбіні прыкладна 8 метраў была паднята костка даўжынёй больш метра і дыяметрам каля 30 сантыметраў, якая належыць выкапнёвай жывёле.
"Археолагі Інстытута гісторыі агледзелі знаходку і выказалі здагадку, што яна з'яўляецца косткай маманта, паднятай на месцы палеалітычнай стаянкі першабытнага чалавека.
Аднак далейшае даследаванне знаходкі палеантолагамі і геолагамі паказала, што гаворка ідзе пра плечавую костку слана ляснога", - сказала Е.Калечыц. Па яе словах, гэта знаходка з'яўляецца першай у Беларусі. "Рэшткі гэтай жывёлы былі выяўлены ў міжледніковых адкладах Англіі, Нямеччыны, Галандыі, Польшчы і Варонежскай вобласці Расіі.
Слон лясны ставіцца да атрада хобатных, да якога прыналежаць і маманты. Жылі сланы лясныя ва ўмовах шырокалісцевых лясоў у цёплы перыяд часу напярэдадні апошняга Валдайскага абляднення, якое завяршылася 18 тыс. гадоў таму назад.
Гэты перыяд пацяплення, званы Мікулінскім міжледнікоўем, меў месца прыкладна 110-95 тыс. гадоў таму назад. Тады на тэрыторыі Беларусі было вельмі цёпла і раслі шырокалісцевыя лясы, у якіх і вадзіліся сланы лясныя", - адзначыла Е.Калечыц.
Акрамя лясных сланоў, на той момант ужо былі буры мядзведзь, першабытны зубр, шарсцісты насарог, старажытны бык і конь, паўночны алень, мамант. Па яе словах, побач з плечавой косткай слана ляснога выяўлены абломкі рэбраў, пазванка жывёлы і яго хрыбетны дыск.
Яны знаходзіліся ў рудаватых адкладах, моцна насычаных дробнымі ракавінкамі. Абследаванне месца знаходкі не выявіла слядоў гвалтоўнай смерці жывёлы. Навукоўцы лічаць, што слон памёр сваёй смерцю: ад старасці, у выніку хваробы ці ж захлынуўся, праваліўшыся ў вадаём.
"На месцы знаходкі было балота, у якім слон і ўграз, - кажа дацэнт геафака БДУ Аляксандр Матузко. - Ён мог патануць на вадапоі ці ж пад ім мог праваліцца лёд, бо лясны слон цяжэй маманта. Маманты - стэпавыя жывёлы, а лясным сланам трэба было даставаць лісце з дрэў, так што яны вышэй і буйней".
"Адмыслоўцам розных профіляў мае быць абследаваць косткі жывёлы, арганічныя адклады побач з імі і змесціва керна са свідравіны, прасвідраванай перад пракладкай тунэля мятро", - сказала Е.Калечыц.
Ледзь больш двух месяцаў назад рэшткі ляснога слана былі выяўлены і ў Вялікабрытаніі - падчас правядзення рамонтных прац, якія запатрабаваліся пры абслугоўванні чыгуначнага тунэля пад Ла-Маншам. Група палеантолагаў, якая выехала на месца, высвятліла, што косткі і іклы прыналежаць менавіта вымерламу лясному слану (Palaeoloxodon antiquus).
Навукоўцы выказалі здагадку, што слон памёр ненатуральнай смерцю. Праўда, у адрозненне ад выпадку з менскай знаходкай, здарылася гэта значна раней - каля 400 тысяч гадоў назад.
На аснове знойдзеных побач з рэшткамі слана крамянёвымі прыладамі і рэшткамі драбнейшых жывёл, палеантолагі зрабілі выснову, што была выяўлена стаянка гейдэльбергскага чалавека (Homo heidelbergensis). Гейдэльбергскі чалавек, якога часам адносяць да пітэкантропаў, сапраўды жыў на тэрыторыі Еўропы ў тыя часы, аднак дагэтуль не было бясспрэчных фактаў, што гэтыя людзі палявалі на сланоў.
Слон, які важыў каля 10 тон і дасягаў у вышыню чатырох метраў, мяркуючы па ўсім, быў забіты дзідамі. Магчыма, што слон быў траўміраваны ці хворы, бо малаверагодна, што група старажытных паляўнічых магла перамагчы такога волата толькі прымітыўнай зброяй.
На тэрыторыі Беларусі навукоўцы раскапалі больш 200 відаў дагістарычных жывёл. Прычым лясны слон нашмат буйней знойдзеных раней хазарскіх і паўднёвых сланоў, так што гэта знаходка, магчыма, стане самай буйнай ва ўсіх сэнсах.
Крыніца - http://naviny.by, 20 Верасня, 2006 г.